Polyfenolen in olijfolie – Wat zijn ze en waarom zijn ze zo belangrijk?

Wanneer je je verdiept in hoogwaardige extra vierge olijfolie kom je vroeg of laat het woord polyfenolen tegen. Producenten zijn er trots op, olijfoliejury's beoordelen ze en steeds meer wetenschappelijke onderzoeken besteden aandacht aan hun mogelijke gezondheidsvoordelen.

Maar wat zijn polyfenolen eigenlijk? Waarom bevatten sommige olijfoliën er veel meer van dan andere? Welke polyfenolen zitten specifiek in olijfolie? En waarom proef je ze terug als bitterheid en peperigheid?

In dit artikel ontdek je alles over polyfenolen: van hun rol in de natuur tot hun invloed op smaak, houdbaarheid en gezondheid.

Wat zijn polyfenolen?

Polyfenolen zijn natuurlijke bioactieve stoffen die door planten worden aangemaakt om zichzelf te beschermen.

Je kunt ze zien als het eigen afweersysteem van een plant. Ze beschermen tegen:

• insecten;

• schimmels;

• bacteriën;

• virussen;

• uv-straling;

• droogte;

• oxidatieve stress.

Vrijwel alle groenten, fruit, kruiden, noten, thee, cacao, koffie en wijn bevatten polyfenolen. Alleen verschilt de soort én de hoeveelheid enorm.

Voor de plant zijn ze een verdedigingsmechanisme.

Voor ons zijn ze vooral interessant vanwege hun krachtige antioxidatieve eigenschappen.

Waarom maakt een olijfboom polyfenolen?

Een olijfboom groeit vaak onder extreme omstandigheden.

Denk aan:

• hete zomers;

• maandenlange droogte;

• felle zon;

• harde wind;

• arme, stenige grond.

Om zich daartegen te beschermen produceert de boom grote hoeveelheden polyfenolen.

Het bijzondere is dat deze stoffen tijdens het persen grotendeels in de extra vierge olijfolie terechtkomen.

Daarom bevat hoogwaardige extra vierge olijfolie aanzienlijk meer polyfenolen dan geraffineerde olijfolie.

Polyfenolen zijn natuurlijke antioxidanten

Een van de belangrijkste eigenschappen van polyfenolen is dat ze werken als antioxidanten.

Tijdens normale lichaamsprocessen ontstaan vrije radicalen. Dat zijn zeer reactieve moleculen die cellen kunnen beschadigen wanneer ze in grote hoeveelheden aanwezig zijn.

Antioxidanten helpen deze vrije radicalen te neutraliseren.

Daarom staan voedingsmiddelen die rijk zijn aan natuurlijke antioxidanten al jarenlang volop in de belangstelling van onderzoekers.

Welke polyfenolen zitten in olijfolie?

Olijfolie bevat tientallen verschillende fenolische verbindingen. De bekendste zijn:

Oleocanthal

Misschien wel de beroemdste polyfenol uit olijfolie.

Oleocanthal veroorzaakt het kenmerkende prikkelende gevoel achter in de keel dat je proeft bij veel topolijfoliën.

Hoe sterker dat "kriebelende hoestje", hoe groter de kans dat de olie veel oleocanthal bevat.

Oleaceïne

Oleaceïne is nauw verwant aan oleocanthal en behoort eveneens tot de belangrijkste antioxidanten in olijfolie.

Deze stof draagt bij aan de stabiliteit van de olie en beschermt haar tegen oxidatie.

Oleuropeïne

Oleuropeïne komt vooral voor in jonge olijven en olijfbladeren.

Deze polyfenol zorgt mede voor de karakteristieke bitterheid van hoogwaardige extra vierge olijfolie.

Tijdens de rijping neemt het gehalte geleidelijk af.

Hydroxytyrosol

Hydroxytyrosol behoort tot de krachtigste natuurlijke antioxidanten die in voeding voorkomen.

Deze stof ontstaat onder andere uit de afbraak van oleuropeïne tijdens de verwerking en opslag van olijfolie.

Tyrosol

Tyrosol komt eveneens van nature voor in olijfolie en draagt samen met hydroxytyrosol bij aan het totale antioxidantenprofiel.

Lignanen en flavonoïden

Naast bovenstaande stoffen bevat olijfolie ook kleinere hoeveelheden lignanen en flavonoïden. Hoewel ze minder bekend zijn, leveren ook zij een bijdrage aan het complexe geheel van antioxidanten.

Waarom smaken polyfenolen bitter en peperig?

Veel mensen denken dat een pittige of bittere olijfolie "te sterk" is.

In werkelijkheid is juist het tegenovergestelde vaak waar.

De karakteristieke bitterheid wordt vooral veroorzaakt door oleuropeïne en verwante stoffen.

De peperige afdronk wordt grotendeels veroorzaakt door oleocanthal.

Dat zijn juist kenmerken van een hoogwaardige, vers geoogste extra vierge olijfolie.

Een volledig vlakke, zachte olijfolie bevat meestal minder polyfenolen, al speelt ook de gebruikte olijfsoort een belangrijke rol.

Welke olijfsoorten bevatten veel polyfenolen?

Niet iedere olijfsoort produceert dezelfde hoeveelheid.

Bekende rassen met een hoog gehalte zijn onder andere:

• Picual;

• Koroneiki;

• Cornicabra;

• Coratina.

Rassen zoals Arbequina bevatten gemiddeld minder polyfenolen en smaken daardoor vaak zachter.

Dat betekent overigens niet dat Arbequina minder kwalitatief is. Iedere olijfvariëteit heeft haar eigen karakter.

Welke factoren bepalen het polyfenolgehalte?

Het gehalte wordt beïnvloed door veel factoren.

Het olijfras

Sommige variëteiten produceren van nature meer polyfenolen.

Het oogstmoment

Groene, vroeg geoogste olijven bevatten meestal aanzienlijk meer polyfenolen dan volledig rijpe zwarte olijven.

Daarom zijn vroege oogsten vaak krachtiger van smaak.

Klimaat

Warme, droge zomers verhogen vaak de concentratie polyfenolen.

Verwerking

Hoe sneller de olijven na de pluk worden verwerkt, hoe beter de polyfenolen behouden blijven.

Topproducenten persen vaak al binnen enkele uren na de oogst.

Opslag

Licht, zuurstof en warmte breken polyfenolen langzaam af.

Daarom bewaar je olijfolie het liefst koel, donker en goed afgesloten.

Wat doen polyfenolen met het menselijk lichaam?

Onderzoekers doen wereldwijd veel onderzoek naar de rol van polyfenolen in voeding.

Van olijfolie is vooral bekend dat de aanwezige polyfenolen bijdragen aan de bescherming van vetten in het bloed tegen oxidatieve schade. Dit is ook de gezondheidsclaim die binnen de Europese Unie is goedgekeurd.

Om deze claim te mogen gebruiken, moet een olijfolie minimaal 5 milligram hydroxytyrosol en daarvan afgeleide verbindingen per 20 gram olijfolie bevatten.

Naast deze erkende claim wordt veel wetenschappelijk onderzoek gedaan naar de mogelijke rol van polyfenolen bij onder meer:

• oxidatieve stress;

• ontstekingsprocessen;

• hart- en vaatgezondheid;

• gezond ouder worden.

Hoewel de onderzoeksresultaten veelbelovend zijn, lopen de onderzoeken nog door en is niet voor alle mogelijke effecten voldoende wetenschappelijk bewijs beschikbaar.

Waarom zijn polyfenolen belangrijk voor de olijfolie zelf?

Polyfenolen beschermen niet alleen ons lichaam, maar ook de olie.

Hoe hoger het polyfenolgehalte, hoe beter de olie bestand is tegen oxidatie.

Dat betekent:

• langere houdbaarheid;

• minder snel ranzig;

• behoud van aroma's;

• betere smaakstabiliteit.

Daarom behoren olijfoliën met veel polyfenolen vaak tot de langst houdbare extra vierge olijfoliën.

Hoe weet je of een olijfolie veel polyfenolen bevat?

Dat zie je niet aan de kleur.

Ook een donkergroene olijfolie kan weinig polyfenolen bevatten.

Je herkent een polyfenolrijke olie eerder aan:

• een frisse geur;

• groene aroma's;

• een aangename bitterheid;

• een prikkelende peperigheid achter in de keel.

De enige manier om het exacte gehalte te bepalen is via laboratoriumanalyse.

Polyfenolen en De Olijfolie Shop

Bij De Olijfolie Shop selecteren we uitsluitend hoogwaardige extra vierge olijfoliën van producenten die kwaliteit boven kwantiteit stellen. Veel van onze oliën worden vroeg geoogst, direct na de pluk verwerkt en onderscheiden zich door een hoog natuurlijk gehalte aan polyfenolen.

Dat proef je terug in hun levendige fruitigheid, elegante bitterheid en karakteristieke peperige afdronk. Het zijn precies die eigenschappen die kenners wereldwijd waarderen en die veel van onze bekroonde olijfoliën zo bijzonder maken.

Conclusie

Polyfenolen vormen het kloppend hart van hoogwaardige extra vierge olijfolie. Ze beschermen de olijfboom, geven de olie haar karakteristieke bitterheid en peperigheid, zorgen voor een langere houdbaarheid en dragen bij aan de officieel erkende gezondheidsvoordelen van olijfolie.

Wie een premium extra vierge olijfolie kiest, kiest vaak ongemerkt ook voor een olie die rijk is aan deze bijzondere natuurlijke stoffen.

Belangrijke Links

Links naar de webshop voor olijfolie

• Dit zijn olijfolies van de Koroneiki olijf. Klik HIER
• Bezoek de extra vierge olijfolies HIER
• Bezoek de beste olijfolies van de wereld HIER
• Bezoek de biologische olijfolies HIER

Links naar gerelateerde Olijfolie Academie blogs

• De laboratorium waarden uitgelegd - Klik HIER 
• Het bewaren van olijfolie - Klik HIER
• Extra Vierge: Puur, maar ook superieur? - Klik HIER 

Veelgestelde vragen over polyfenolen (FAQ)

Wat zijn polyfenolen?

Polyfenolen zijn natuurlijke bioactieve stoffen die planten aanmaken om zichzelf te beschermen tegen onder andere insecten, schimmels, uv-straling en oxidatieve stress. Ze werken als antioxidanten.

Welke polyfenolen zitten in olijfolie?

De belangrijkste zijn oleocanthal, oleaceïne, oleuropeïne, hydroxytyrosol en tyrosol. Daarnaast bevat olijfolie kleinere hoeveelheden lignanen en flavonoïden.

Waarom is een goede olijfolie bitter?

De bitterheid wordt veroorzaakt door polyfenolen zoals oleuropeïne. Dat is juist een kenmerk van verse, hoogwaardige extra vierge olijfolie.

Waarom prikt sommige olijfolie in mijn keel?

Dat prikkelende gevoel wordt vooral veroorzaakt door oleocanthal. Hoe sterker de prikkel, hoe groter de kans dat de olie rijk is aan deze polyfenol.

Welke olijfsoorten bevatten de meeste polyfenolen?

Picual, Koroneiki, Coratina en Cornicabra behoren tot de olijfvariëteiten met gemiddeld de hoogste polyfenolgehaltes.

Heeft een zachte olijfolie minder polyfenolen?

Vaak wel, maar niet altijd. Het olijfras speelt een grote rol. Arbequina bevat van nature meestal minder polyfenolen dan bijvoorbeeld Picual of Koroneiki.

Wat is de officiële gezondheidsclaim van olijfolie?

De Europese Unie heeft vastgesteld dat polyfenolen uit olijfolie bijdragen aan de bescherming van bloedlipiden tegen oxidatieve schade, mits de olie voldoende hydroxytyrosol en verwante verbindingen bevat.

Kun je polyfenolen proeven?

Ja. Bitterheid en peperigheid zijn juist de belangrijkste smaakkenmerken van een polyfenolrijke extra vierge olijfolie.

Verdwijnen polyfenolen na verloop van tijd?

Ja. Door blootstelling aan licht, warmte en zuurstof neemt het gehalte langzaam af. Bewaar olijfolie daarom altijd koel, donker en goed afgesloten.

Is meer polyfenolen altijd beter?

Een hoog polyfenolgehalte wordt vaak gezien als een kwaliteitskenmerk, maar de ideale olijfolie hangt ook af van smaak en gebruik. Een krachtige Picual of Koroneiki is perfect voor liefhebbers van uitgesproken smaken, terwijl een zachtere Arbequina juist ideaal kan zijn bij verfijnde gerechten.