Oleocanthal – De bijzondere polyfenol die topkwaliteit olijfolie verraadt

Neem een slok van een werkelijk uitstekende extra vierge olijfolie en de kans is groot dat je enkele seconden later iets bijzonders ervaart. Achter in je keel ontstaat een lichte prikkeling. Soms moet je zelfs even hoesten. Veel mensen denken dat er iets mis is met de olijfolie. In werkelijkheid is vaak juist het tegenovergestelde waar.

Die karakteristieke prikkel wordt grotendeels veroorzaakt door oleocanthal: een van de meest bijzondere natuurlijke stoffen die in extra vierge olijfolie voorkomt. Oleocanthal behoort tot de familie van de polyfenolen en is uitgegroeid tot een van de meest onderzochte bestanddelen van hoogwaardige olijfolie.

In dit artikel ontdek je wat oleocanthal precies is, waarom het alleen voorkomt in echte extra vierge olijfolie, hoe het ontstaat, wat het doet met de smaak én waarom wetenschappers er al jaren zoveel belangstelling voor hebben.

Wat is oleocanthal?

Oleocanthal is een natuurlijke fenolische verbinding (polyfenol) die uitsluitend ontstaat tijdens de productie van extra vierge olijfolie.

De stof wordt niet kunstmatig toegevoegd en komt ook niet in grote hoeveelheden voor in andere voedingsmiddelen. Ze ontstaat wanneer bepaalde natuurlijke bestanddelen uit de olijf tijdens het kneuzen en malen enzymatisch worden omgezet.

Oleocanthal maakt deel uit van het complexe pakket aan antioxidanten dat hoogwaardige extra vierge olijfolie zo bijzonder maakt.

Waar komt de naam oleocanthal vandaan?

De naam is eigenlijk verrassend logisch opgebouwd.

• Oleo verwijst naar olie.

• Canth komt van het Griekse woord akantha, dat "steek" of "prikkel" betekent.

• Al verwijst naar de chemische groep aldehyden.

Vrij vertaald betekent oleocanthal dus iets als "de prikkelende stof uit olijfolie."

En dat is precies wat deze polyfenol doet.

Waarom prikt goede olijfolie in je keel?

Wie voor het eerst een hoogwaardige extra vierge olijfolie proeft, schrikt soms van het pittige gevoel achter in de keel.

Dat gevoel ontstaat vooral door oleocanthal.

Het bijzondere is dat je deze prikkel nauwelijks op je tong voelt. De stof activeert juist receptoren achter in de keel. Daardoor ontstaat een licht branderig of kriebelend gevoel dat vaak gevolgd wordt door een klein kuchje.

Onder olijfolieproevers staat dit zelfs bekend als de "one cough", "two cough" of zelfs "three cough olive oil".

Hoe sterker de prikkel, hoe groter meestal het gehalte aan oleocanthal.

Een toevallige ontdekking

Het bijzondere effect van oleocanthal werd pas relatief laat ontdekt.

In de jaren negentig proefde de Amerikaanse onderzoeker Gary Beauchamp tijdens een conferentie in Sicilië een verse extra vierge olijfolie. Hij merkte op dat de prikkeling in zijn keel opvallend veel leek op die van ibuprofen, een bekende pijnstiller.

Die opmerkelijke observatie leidde uiteindelijk tot jarenlang wetenschappelijk onderzoek. Daarbij werd oleocanthal geïdentificeerd als de stof die verantwoordelijk is voor dit unieke gevoel.

Het is een mooi voorbeeld van hoe een eenvoudige smaakervaring kan uitgroeien tot een belangrijk wetenschappelijk onderzoeksgebied.

Hoe ontstaat oleocanthal?

Oleocanthal zit niet kant-en-klaar in de olijf.

Tijdens het kneuzen van de verse olijven komen enzymen vrij die natuurlijke stoffen zoals oleuropeïne afbreken en omzetten in nieuwe verbindingen, waaronder oleocanthal.

Dat betekent dat het productieproces een grote invloed heeft op de uiteindelijke hoeveelheid.

Snelle verwerking, lage temperaturen en zorgvuldig werken helpen om zoveel mogelijk van deze waardevolle polyfenolen te behouden.

Welke olijfoliën bevatten veel oleocanthal?

Niet iedere extra vierge olijfolie bevat evenveel oleocanthal.

De hoeveelheid hangt af van:

• het olijfras;

• het oogstmoment;

• het klimaat;

• de gezondheid van de olijven;

• de snelheid van verwerking;

• de extractietechniek.

Olijfsoorten die gemiddeld rijk zijn aan oleocanthal zijn onder andere:

• Picual;

• Koroneiki;

• Coratina;

• Cornicabra.

Vroeg geoogste olijven bevatten doorgaans aanzienlijk meer oleocanthal dan volledig rijpe olijven.

Oleocanthal en de gezondheid

Oleocanthal is wereldwijd een van de meest onderzochte bestanddelen van extra vierge olijfolie.

Laboratorium- en klinisch onderzoek laat zien dat deze polyfenol interessante biologische eigenschappen heeft. Zo wordt onderzocht welke rol oleocanthal kan spelen bij ontstekingsprocessen, oxidatieve stress en andere lichaamsfuncties.

Belangrijk om te weten is dat de officiële Europese gezondheidsclaim voor olijfolie niet specifiek over oleocanthal gaat, maar over hydroxytyrosol en daarvan afgeleide verbindingen. Deze claim luidt dat polyfenolen uit olijfolie bijdragen aan de bescherming van bloedlipiden tegen oxidatieve schade, mits de olie voldoende van deze stoffen bevat.

Voor veel andere mogelijke gezondheidseffecten van oleocanthal wordt nog volop onderzoek gedaan. Hoewel de eerste resultaten veelbelovend zijn, zijn verdere studies nodig voordat daar definitieve conclusies uit kunnen worden getrokken.

Waarom is oleocanthal belangrijk voor de kwaliteit?

Oleocanthal doet meer dan alleen de olie pittig maken.

Deze polyfenol helpt ook de olijfolie zelf te beschermen tegen oxidatie. Daardoor blijven aroma's, geur en smaak langer behouden.

Een hoog oleocanthalgehalte gaat daarom vaak samen met:

• een langere houdbaarheid;

• een stabielere olie;

• meer complexiteit;

• een levendige smaak.

Het is een van de redenen waarom vroege oogsten vaak zo hoog worden gewaardeerd.

Kun je oleocanthal proeven?

Ja, en eigenlijk doet vrijwel iedereen dat.

De prikkeling achter in de keel is het bekendste kenmerk.

Daarnaast gaat een hoog oleocanthalgehalte vaak samen met:

• frisse groene aroma's;

• tonen van tomatenblad;

• artisjok;

• groene amandel;

• een elegante bitterheid;

• een lange peperige afdronk.

Dat maakt het proeven van olijfolie niet alleen lekker, maar ook verrassend informatief.

Kun je zien hoeveel oleocanthal een olijfolie bevat?

Nee.

De kleur zegt helemaal niets.

Een felgroene olijfolie kan weinig oleocanthal bevatten, terwijl een goudgroene olie juist zeer rijk kan zijn.

Alleen laboratoriumanalyses kunnen het exacte gehalte bepalen.

Wel geven smaak en geur vaak een goede eerste indruk.

Oleocanthal en De Olijfolie Shop

Bij De Olijfolie Shop selecteren we veel olijfoliën die vroeg worden geoogst en direct na de pluk worden verwerkt. Daardoor behouden zij een hoog natuurlijk gehalte aan waardevolle polyfenolen, waaronder oleocanthal.

Dat proef je terug in hun frisse fruitigheid, elegante bitterheid en die kenmerkende peperige prikkel achter in de keel. Voor veel olijfolieliefhebbers is dat hét teken dat zij een werkelijk hoogwaardige extra vierge olijfolie proeven.

Conclusie

Oleocanthal is veel meer dan een ingewikkelde chemische naam. Het is een natuurlijke polyfenol die hoogwaardige extra vierge olijfolie haar karakter geeft. De stof zorgt voor de bekende prikkel in de keel, draagt bij aan de stabiliteit van de olie en staat wereldwijd volop in de belangstelling van wetenschappers.

De volgende keer dat een uitstekende olijfolie je laat hoesten, weet je dat dit juist een teken kan zijn dat je iets bijzonders in je glas hebt.

Belangrijke Links

Links naar de webshop voor olijfolie

• Dit zijn olijfolies van de Hojiblanca olijf. Klik HIER
• Bezoek de extra vierge olijfolies HIER
• Bezoek de beste olijfolies van de wereld HIER
• Bezoek de biologische olijfolies HIER

Links naar gerelateerde Olijfolie Academie blogs

• De laboratorium waarden uitgelegd - Klik HIER 
• Het bewaren van olijfolie - Klik HIER
• Extra Vierge: Puur, maar ook superieur? - Klik HIER 

Veelgestelde vragen over oleocanthal (FAQ)

Wat is oleocanthal?

Oleocanthal is een natuurlijke polyfenol die voorkomt in hoogwaardige extra vierge olijfolie. De stof ontstaat tijdens het malen van verse olijven.

Waarom prikt goede olijfolie in mijn keel?

Dat prikkelende gevoel wordt grotendeels veroorzaakt door oleocanthal. Het is een typisch kenmerk van veel verse extra vierge olijfoliën met een hoog polyfenolgehalte.

Is oleocanthal hetzelfde als polyfenolen?

Nee. Oleocanthal is één van de vele polyfenolen die in olijfolie voorkomen. Andere belangrijke polyfenolen zijn onder meer oleaceïne, oleuropeïne, hydroxytyrosol en tyrosol.

Welke olijfsoorten bevatten veel oleocanthal?

Picual, Koroneiki, Coratina en Cornicabra behoren gemiddeld tot de olijfvariëteiten met de hoogste gehaltes.

Is een prikkelende olijfolie beter?

Vaak is een duidelijke peperigheid een aanwijzing voor een hoog gehalte aan oleocanthal en andere polyfenolen. Toch blijft ook de balans van smaak, aroma en fruitigheid belangrijk voor de totale kwaliteit.

Kun je oleocanthal meten?

Ja. Gespecialiseerde laboratoria kunnen het gehalte aan oleocanthal nauwkeurig bepalen met geavanceerde analysetechnieken.

Heeft oleocanthal een officiële gezondheidsclaim?

Nee, niet specifiek. De Europese gezondheidsclaim geldt voor hydroxytyrosol en daarvan afgeleide verbindingen in olijfolie, die bijdragen aan de bescherming van bloedlipiden tegen oxidatieve schade. Oleocanthal wordt wel veel wetenschappelijk onderzocht, maar hiervoor bestaat geen afzonderlijke goedgekeurde gezondheidsclaim.

Verdwijnt oleocanthal na verloop van tijd?

Ja. Net als andere polyfenolen neemt het gehalte langzaam af door blootstelling aan licht, warmte en zuurstof. Daarom smaakt verse olijfolie vaak krachtiger dan oudere olie.

Waarom bevatten vroege oogsten meer oleocanthal?

Groene, onrijpe olijven bevatten van nature meer fenolische verbindingen. Daardoor leveren vroege oogsten meestal een olijfolie op met een hoger oleocanthalgehalte en een intensere smaak.

Kun je oleocanthal ruiken?

Nee, niet rechtstreeks. Je ruikt vooral de fruitige en groene aroma's van de olijfolie. Oleocanthal herken je vooral aan de karakteristieke peperige prikkel achter in de keel.