Wat staat er op het etiket?

Het belangrijkste woord op de fles is niet de merknaam, maar de officiële productnaam. Die is in Europa wettelijk vastgelegd, en het verschil is groot.

• Extra vierge olijfolie. De hoogste categorie. Mechanisch gewonnen, zonder chemie of hitte, met een vrije zuurgraad van maximaal 0,8%. Een panel van getrainde proevers mag er geen enkel smaakgebrek in vinden. Dit is het pure sap van de olijf.
• Vierge olijfolie. Ook mechanisch gewonnen, maar met kleine smaakgebreken toegestaan. In Nederland ziet u deze categorie zelden.
• Olijfolie (zonder "vierge"). Dit is een mengsel van geraffineerde olie en een scheutje vierge olie voor wat kleur en smaak. Geraffineerd betekent: onder hoge temperatuur ontdaan van geur, smaak en gebreken.
• Mild, light of "om te bakken". Dit zijn geen officiële categorieën maar marketingtermen. Draai de fles om: meestal staat er gewoon "olijfolie", dus een geraffineerde mengolie.
• Olie van olijfresidu (pomace). Gewonnen uit de restmassa na het persen, met oplosmiddelen. Dit is de onderkant van de markt.

Ook binnen "extra vierge" zit een wereld van verschil. De wet stelt een minimum, geen maximum. Een olie die net door de keuring komt, heet net zo goed extra vierge als een olie die wereldprijzen wint.

Staat er extra vierge op, dan is het toch extra vierge?

Helaas niet altijd. De Keuringsdienst van Waarde liet 27 flessen "extra vierge" uit het Nederlandse winkelschap beoordelen door een officieel erkend proefpanel. Slechts 12 haalden die klasse echt. Elf bleken "vierge", één categorie lager. Vier waren zelfs lampante: olie die in die vorm niet geschikt is voor consumptie.

Opvallend: de duurste fles in de test zakte, en geen enkele olie onder de 10 euro per liter haalde extra vierge. Prijs garandeert dus geen kwaliteit, maar een bodemprijs maakt echte extra vierge wel onwaarschijnlijk.

Zo'n test is een momentopname. Olijfolie verandert per oogst en per partij. Maar de les blijft: het etiket is een wettelijke belofte die zelden wordt gecontroleerd. Bij ons wordt elke olie geproefd, en van onze topoliën hebben we de laboratoriumrapporten.

Lees ook:Echte olijfolie volgens de Keuringsdienst van Waarde

Oogstdatum zegt meer dan houdbaarheidsdatum

Op vrijwel elke fles staat een "ten minste houdbaar tot"-datum. Die kiest de producent zelf, meestal anderhalf tot twee jaar na het bottelen. Maar olie kan al maanden in een tank hebben gelegen vóórdat hij werd gebotteld. Een verre houdbaarheidsdatum betekent dus niet dat de olie vers is.

De oogstdatum of het oogstjaar vertelt het echte verhaal. Olijfolie is een vers product: aroma's en polyfenolen nemen vanaf de dag van persen langzaam af. Op supermarktflessen ontbreekt de oogstdatum vaak. Bij goede producenten staat hij er bijna altijd op, omdat ze er trots op zijn.

Lees ook:Olijfolie bewaren en Wanneer komt de olie in een olijf?

Waarom is goede olijfolie duurder?

Een fles van twintig euro naast een fles van zes: is dat het merk dat u betaalt? Meestal niet. Het verschil zit in keuzes die de producent maakt.

• Vroege oogst. Groene, onrijpe olijven geven minder olie, maar veel meer aroma en polyfenolen. Een producent die vroeg oogst, levert bewust opbrengst in voor smaak.
• Snel van boom naar molen. Topproducenten persen binnen enkele uren na het plukken. Olijven die dagen liggen te wachten, beginnen te gisten en dat proeft u.
• Kleine partijen. Eén olijfsoort, één streek, één oogst. Geen mengsels die het hele jaar hetzelfde moeten smaken.
• Controle. Laboratoriumanalyses, proefpanels en deelname aan internationale wedstrijden kosten geld, maar maken kwaliteit aantoonbaar.

De supermarkt heeft een ander doel: een olie die elk jaar hetzelfde smaakt, in grote volumes, tegen een lage prijs. Dat is een legitieme keuze, maar het is een andere olie.

Lees ook:Laboratoriumwaarden van olijfolie uitgelegd en De Molen: waar olijven veranderen in olijfolie

De proeftest: doe het zelf thuis

Het beste bewijs is uw eigen neus en tong. Zet uw huidige olie naast een goede extra vierge en proef ze na elkaar.

1. Schenk van elke olie een eetlepel in een klein glaasje.
2. Warm het glaasje op in uw handpalm en dek het af met uw andere hand.
3. Ruik. Goede olie ruikt fris: vers gras, tomatenblad, groene appel of amandel. Ruikt u weinig, of iets muffigs, vettigs of wasachtigs? Dan is de olie oud of van mindere kwaliteit.
4. Neem een klein slokje en zuig er wat lucht bij, zodat de olie zich over uw tong verspreidt.
5. Let op twee dingen: een lichte bitterheid achter op de tong en een prikje in de keel. Dat zijn geen gebreken, maar het teken van polyfenolen.

De meeste mensen zijn verrast door het verschil. Wie dit één keer heeft gedaan, kijkt nooit meer op dezelfde manier naar het supermarktschap.

Lees ook:Waarom prikt goede olijfolie in de keel?

Is olijfolie uit de supermarkt dan slecht?

Nee. Er staan prima basisoliën in het schap, en een eerlijke extra vierge uit de supermarkt is altijd beter dan geraffineerde olie of boter. Maar u mist iets: de smaak, de frisheid en de gezondheidsstoffen die een verse, vroeg geoogste olie zo bijzonder maken.

De vraag is dus niet "supermarkt of speciaalzaak", maar: waarvoor gebruikt u de olie? Voor het dagelijkse bakwerk kan een betaalbare extra vierge volstaan. Voor de salade, de vis of een stuk goed brood, waar de olie zelf de smaak bepaalt, maakt een topolie het verschil.

Wilt u de stap zetten zonder meteen veel uit te geven? Begin met een toegankelijke, zachte extra vierge zoals Fontfleurie of de biologische Almaoliva. Twijfelt u welke olie bij u past? De Olijfoliewijzer helpt u in zes vragen op weg, en Nico beantwoordt al uw vragen.

FAQ – olijfolie uit de supermarkt