Shop
Zelf zeep maken met olijfolie brengt u verrassend dicht bij een oud mediterraan ambacht. Wat begint als vloeibare olie, verandert door verzeeping in een vaste reiniger. Aleppo en Marseille maakten er een wereldberoemde traditie van.
Denk aan groene en goudbruine blokken, een stempel in de zijkant en stapels zeep die rustig liggen te drogen. Geen glanzende douchegelfles, maar een product waarin grondstof, vakmanschap en tijd zichtbaar blijven.
Bij De Olijfolie Shop krijgen we die andere kant van de olijf ook te zien. Sommige klanten gebruiken onze Guadalimar Orujo niet in de keuken, maar voor hun hobby: zeep maken. Een heel andere bestemming voor dezelfde vrucht.
Zeep ontstaat wanneer vetten en een alkali met elkaar reageren. Olijfolie is daarvoor een traditionele grondstof. Orujo kan een praktische vetbasis zijn; extra vierge kan ook worden verzeept. Wat lekker smaakt op brood, is echter niet automatisch de beste keuze voor een zeeprecept of iedere huid.
De geschiedenis van zeep en olijfolie
De geschiedenis van zeep gaat duizenden jaren terug. Mensen ontdekten dat vetten en alkalische stoffen samen een reinigend product konden vormen. Eeuwenlang leverden onder meer plantenas en dierlijke of plantaardige vetten de grondstoffen. De huidige nauwkeurig afgewogen recepten kwamen pas veel later.
Olijfolie had in het Middellandse Zeegebied ondertussen meer rollen dan die van voedingsmiddel. In de Griekse wereld werd ze ook bij de verzorging en reiniging van het lichaam gebruikt. Atleten smeerden zich in met olie en schraapten die na inspanning, samen met zweet en vuil, af met een strigilis: een gebogen metalen schraper.
Dat was nog geen olijfoliezeep. Het laat wel zien hoe oud de verbinding tussen de olijf en de huid is. Zeepmakers gingen een stap verder: zij gebruikten de olie niet alleen óp de huid, maar veranderden haar in een stof die zich bij het wassen met water laat wegspoelen.
Rond de Middellandse Zee waren olie, handelsroutes en ambachtelijke kennis aanwezig. Daar groeiden zeeptradities die tot vandaag herkenbaar zijn. Twee namen springen eruit: Aleppo en Marseille.
Olijfolie, laurierbessen en maanden geduld
De zeeptraditie van Aleppo in Syrië draait om olijfolie en olie uit laurierbessen. Dat laatste is iets anders dan een paar druppels etherische laurierolie voor de geur. De vetten worden met loog verwerkt en gekookt; vervolgens wordt de massa uitgegoten, gesneden en met een producentenstempel gemerkt.
De blokken worden zo opgestapeld dat de lucht ertussen kan bewegen. UNESCO beschrijft voor dit ambacht een droogtijd van zes tot negen maanden. In 2024 werd het vakmanschap van Aleppo Ghar-zeep opgenomen op de Representatieve Lijst van het Immaterieel Cultureel Erfgoed van de Mensheid.
Bijzonder aan zo’n blok is dus ook de kennis die erin zit: families die grondstoffen kennen, het kookproces beheersen en hun handelingen doorgeven aan een volgende generatie.
Hoe een havenstad een zeepicoon werd
In Marseille maakte de haven het verschil. Grondstoffen konden worden aangevoerd en de zeep kon weer de wereld in. De stad noemt in haar historische overzicht al een zeepmaker uit 1371: Crescas Davin. Olijfolie groeide uit tot een kenmerkende grondstof van de plaatselijke zeepindustrie.
Een belangrijk ijkpunt is 1688. Een koninklijk voorschrift regelde de productie en schreef het gebruik van zuivere olijfolie voor, zonder andere vetten. In latere eeuwen veranderden handel en grondstoffen: ook andere plantaardige oliën kregen een plaats in de Marseillaanse zeepmakerij.
Het bekende blok met het opschrift 72% hoort bij die traditie. Lees dat niet als “72% extra vierge”. Het opschrift gaat over de vetbasis van de zeep; het vertelt op zichzelf niet welke olijfoliecategorie is gebruikt. Ook vandaag zijn receptuur en producent bepalend.
Juist hier sluit orujo mooi aan op het verhaal. De historische Savonnerie Fer à Cheval beschrijft bij een van haar olijfoliezepen expliciet het gebruik van olijfrestolie, huile de grignons d’olive. Een zeepketel stelt andere eisen aan een olie dan een bord burrata.
| Traditie | Kenmerkende vetbasis |
|---|---|
| Aleppo | Olijfolie en laurierbessenolie |
| Marseille | Traditioneel olijfolie; later ook andere plantaardige oliën |
| Castilië / Castile | In de klassieke hobbyzeepbetekenis: 100% olijfolie als vetbasis |
Waarom is olijfolie een interessante zeepgrondstof?
Olijfolie bestaat vooral uit triglyceriden, opgebouwd uit glycerol en vetzuren. Een belangrijk vetzuur daarin is oliezuur. Bij verzeeping met natriumhydroxide ontstaan onder meer natriumzouten van die vetzuren: de eigenlijke zeep. Daarnaast ontstaat glycerol, ook bekend als glycerine.
Een zeepdeeltje heeft een deel dat zich goed met vet verbindt en een deel dat met water overweg kan. Daardoor kan zeep helpen vet en vuil los te maken en af te voeren bij het afspoelen.
In een hobbyzeep op basis van veel olijfolie is het schuim vaak fijner en minder uitbundig dan in sommige mengsels met andere vetten. Een zeep van uitsluitend olijfolie vraagt bovendien geduld: voor een prettige, stevige bar kan een lange rijping nodig zijn. Minder grote bellen zeggen op zichzelf niet dat een zeep niet reinigt.
De uiteindelijke zeep hangt af van de hele formule, het looggehalte, de verwerking en de rijping. De naam van één olie vertelt dus niet alles over het eindresultaat.
De olie blijft niet simpelweg in de zeep zitten
Bij verzeeping verandert een groot deel van de olie chemisch. Een zeep van extra vierge is daarom geen vaste fles extra vierge. Ook kunt u niet aannemen dat alle geurstoffen, polyfenolen en andere eigenschappen uit de oorspronkelijke olie ongewijzigd in de uiteindelijke zeep terugkomen.
Orujo of extra vierge: welke olie gebruikt u voor zeep?
Voor eten kan het onderscheid enorm zijn. Extra vierge wordt rechtstreeks met mechanische middelen uit olijven verkregen en heeft een eigen geur en smaak. Orujo, ook pomace of sansa genoemd, komt uit de oliehoudende resten die na de eerste verwerking overblijven. Die olie wordt geraffineerd; de eetbare categorie wordt vervolgens gemengd met virgin olijfolie.
Voor zeepmakers draait het vooral om een geschikte, consistente vetbasis en een passend recept. De fruitige aroma’s waarvoor we een mooie extra vierge op tafel zetten, zijn in een zeepketel niet het hoofddoel. Daarom kan een functionele orujo-olie interessant zijn.
Extra vierge kan technisch ook als zeepgrondstof dienen. Wie die bewust wil gebruiken, kan dat doen in een daarvoor berekend recept. Een duurdere fles maakt de zeep echter niet automatisch milder of beter voor de huid.
Guadalimar Orujo
Aceite de Orujo de Oliva / Spanje
Een functionele olijfrestolie uit ons assortiment, vooral gebruikt in de keuken voor bakken en frituren. Sommige klanten gebruiken haar ook als vetgrondstof voor hun eigen zeeprecepten.
Kies voor een zeeprecept dat bij olijfrestolie past en controleer de loogberekening voor uw grondstoffen. Deze olie is geen kant-en-klaar huidverzorgingsproduct.
Bekijk Guadalimar Orujo →Is olijfoliezeep gezond voor de huid?
Olijfoliezeep wordt gewaardeerd om haar eenvoudige vetbasis en het zachte huidgevoel dat sommige gebruikers ervaren. Een ongeparfumeerde, goed gemaakte zeep kan prettig zijn als u liever weinig verschillende ingrediënten gebruikt. Maar eenvoudig, natuurlijk en oud zijn niet automatisch hetzelfde als geschikt voor iedere huid.
Echte zeep is alkalisch. Dat geldt ook voor zeep van olijfolie. Bij een gevoelige, erg droge of eczeemgevoelige huid kan een zeepvrije, mild geformuleerde reiniger beter passen. De formule, hoe vaak u wast en hoe uw huid reageert zijn belangrijker dan alleen het woord olijfolie op het etiket.
En extra vierge rechtstreeks op de huid?
Dat is weer een andere toepassing. Extra vierge kan bij sommige mensen een soepel en vettig huidgevoel geven. Toch is er geen goede basis om te zeggen dat pure olijfolie voor iedereen een geschikte dagelijkse huidverzorging is.
Een kleine studie bij negentien volwassenen vond na herhaald aanbrengen van olijfolie juist een verslechtering van bepaalde huidbarrièremetingen. Dat onderzoek testte pure olie, niet een afgespoelde olijfoliezeep. Die uitkomsten mogen we dus niet zomaar met elkaar verwarren.
Wilt u extra vierge als verzorgingsingrediënt gebruiken, dan kan dat binnen een zorgvuldig samengesteld cosmetisch product. Probeert u pure olie op een klein stukje intacte volwassen huid, stop dan bij irritatie; ga er niet van uit dat dit geschikt is voor babyhuid of eczeem. Daar past een gericht verzorgingsadvies beter dan een keukenexperiment.
Hoe kunt u thuis zeep maken met olijfolie?
Er zijn twee heel verschillende manieren om te beginnen. U kunt zelf olie verzeepen met een afgewogen loogoplossing. Of u gebruikt een al verzeepte gietzeepbasis die u alleen nog smelt en in een vorm giet. Bij de tweede methode hoeft u zelf geen loogoplossing te maken.
Route 1: zelf verzeepen met de koude methode
Bij de koude methode begint u met olie, gedestilleerd water en natriumhydroxide (NaOH). “Koud” betekent niet dat alles op koelkasttemperatuur gebeurt: het oplossen van de loog produceert veel warmte.
- Kies vooraf een volledig, beproefd zeeprecept voor de olie die u daadwerkelijk gebruikt. Laat de grammen olie, de looghoeveelheid, de loogzuiverheid en het water controleren met een geschikte zeepcalculator. Vermeld orujo/pomace als dat uw grondstof is; wissel niet op goed geluk van olie.
- Zet een nauwkeurige weegschaal, thermometer, geschikte hitte- en loogbestendige mengbekers, een roestvrijstalen of geschikte kunststof spatel, een staafmixer en een zeepvorm klaar. Gebruik geen aluminium.
- Trek een spatbril, geschikte handschoenen en bedekkende kleding aan. Werk geventileerd en zonder kinderen of huisdieren bij de werkplek. Weeg alle ingrediënten afzonderlijk in grammen.
- Voeg de afgewogen natriumhydroxide langzaam aan het water toe, nooit water aan de natriumhydroxide. Roer voorzichtig en laat de hete oplossing volgens uw recept afkoelen. Gebruik zuivere NaOH die voor zeepmaken geschikt is, geen soda of gemengd ontstoppingsmiddel.
- Breng olie en loogoplossing samen bij de temperatuur die uw recept voorschrijft. Meng beheerst tot een stabiele emulsie en de gewenste lichte trace: het moment waarop een dun spoor even op het oppervlak zichtbaar blijft. Giet de massa in de vorm.
- Volg het recept voor uitharden, uit de vorm halen, snijden en rijpen. Sommige mengzepen rijpen enkele weken; zeep met zeer veel olijfolie heeft vaak maanden nodig voor een prettig resultaat. Laat de blokken met voldoende lucht ertussen drogen en beoordeel de batch volgens een betrouwbare kwaliteitscontrole.
Hier werkt “een flinke scheut” niet
In de keuken kan ik op gevoel olijfolie toevoegen. Bij zeep hoort een berekend recept: te veel achterblijvende loog kan de huid beschadigen. Alleen lang laten rijpen of even een pH-strip gebruiken herstelt geen verkeerde samenstelling. Bij spatten op huid of ogen: meteen langdurig spoelen met veel stromend water; bij oogcontact direct medische hulp zoeken.
De juiste loogdosering berekent u voor uw complete formule en grondstoffen, bijvoorbeeld met de zeepcalculator van de Handcrafted Soap and Cosmetic Guild. Bewaar het berekende recept bij uw batch. Voor een eerste keer is een begeleide workshop een prettige manier om het proces echt in de vingers te krijgen.
Route 2: beginnen met een olijfolie-gietzeepbasis
Wilt u vooral kennismaken met het maken van uw eigen blokken? Kies dan een kant-en-klare gietzeepbasis op basis van olijfolie. De verzeeping is daarin al gedaan. U oefent met smelten, mengen en vormen, zonder zelf natriumhydroxide af te wegen.
Een kleine toevoeging extra vierge kan een variatie zijn, maar alleen wanneer de fabrikant van uw basis dat toestaat. Sommige bases zijn al volledig afgestemd en laten geen extra vet toe. Meer olie kan de zeep zachter maken of het schuim verminderen.
Begin zonder geurstoffen en andere extra’s. Zo leert u eerst hoe de basis zich gedraagt. Ook een zelfgemaakt blok hoeft niet naar lavendel te ruiken om mooi te zijn.
Waarom zeep rijpt en een droge zeepschaal helpt
Verzeeping en rijping zijn niet precies hetzelfde. Een belangrijk deel van de chemische reactie kan al voorbij zijn terwijl een blok nog veel vocht bevat. Tijdens de verdere rijping verliest de zeep water en verandert haar structuur.
Bij olijfolierijke zeep kan dat geduld veel verschil maken voor de stevigheid en het gebruiksgevoel. Laat een gebruikt blok daarom ook tussen wasbeurten drogen op een schaaltje waar het water uit kan lopen. Een zeep die voortdurend in een plasje ligt, wordt sneller week.
Vragen over olijfoliezeep en zelf zeep maken
Kies de olie die bij de toepassing past
Een mooie extra vierge kies ik graag om te proeven. Voor een zeepketel kijk ik naar een passende grondstof en een goed berekend recept. Dat sommige klanten voor hun hobby bij Guadalimar Orujo uitkomen, laat vooral zien hoe veelzijdig de olijf is. Van eettafel tot zeepvorm: telkens krijgt ze een andere rol.
Ontdek Guadalimar Orujo →Meer ontdekken over de olijf, haar olie en alle verschillende toepassingen? Bekijk de verhalen in De Olijfolie Academie.
BRONNEN & ACHTERGROND
Historie: Science History Institute, The Story of Soap; The Metropolitan Museum of Art en J. Paul Getty Museum, collectiebeschrijvingen van de strigilis; UNESCO, Craftsmanship of Aleppo Ghar soap, inschrijving 2024; Ville de Marseille, Un cube mythique, 100 % naturel et 100 % marseillais; Savonnerie Fer à Cheval, productinformatie over olijfoliezeep en olijfrestolie.
Zeepmaken: Handcrafted Soap and Cosmetic Guild, How Soap Is Made, The Beginner’s Guide to Making CP Soap, Lye Safety, The Water Discount en Superfatting; Bramble Berry, Classic Castile Soap Project en informatie over toevoegingen aan gietzeep. Het beginnersproject is een eenvoudige uitwerking met een vooraf verzeepte basis; de instructies van de gekozen fabrikant blijven bepalend.
Huid: Danby en medeonderzoekers, Pediatric Dermatology (2013), onderzoek naar pure olijfolie op de volwassen huid; Skin biophysical assessments of four types of soaps by forearm in-use test (2021), onderzoek naar verschillende reinigingsformules. Resultaten voor pure olie zijn niet zonder meer van toepassing op afgespoelde zeep.
Productinformatie: Guadalimar Aceite de Orujo de Oliva, De Olijfolie Shop. Gebruik door hobbyzeepmakers is een vermelding op de productpagina, geen garantie voor de geschiktheid van elk willekeurig zeeprecept of voor een bepaalde huid.
