Shop
In het begin van mijn carrière als – met de nodige zelfspot – “olijfoliefluisteraar” ging ik graag in op uitnodigingen om lezingen over olijfolie te geven. Bij verenigingen begon ik bijna altijd met de historie en met de bijzondere plaats van de olijf in cultuur en geloof.
Aan het einde van zo'n avond werd er natuurlijk ook olijfolie geproefd en gekocht. Het was soms een wonderlijke combinatie van lezing, proeverij en een beetje Tupperwareparty. Ruim twintig jaar later vertel ik hetzelfde verhaal hier, in De Olijfolie Academie.
Cultivatie van de olijfboom
Grieken & Feniciërs
Het Romeinse Rijk
Religie & symboliek
De mediterrane keuken
Van traditie naar moderne Extra Vierge
Archeologen hebben aan de oostelijke Middellandse Zeekust resten gevonden die erop wijzen dat mensen ongeveer 6.500 jaar geleden al olijven verwerkten om olie te winnen. Daarmee behoort olijfolie tot de oudste door mensen geproduceerde plantaardige voedingsmiddelen waarvan we duidelijke archeologische sporen hebben.
De vroege ontwikkeling vond vooral plaats in het oostelijke Middellandse Zeegebied. Wilde olijfbomen werden steeds doelgerichter gebruikt, geselecteerd en vermeerderd. Zo ontstond langzaam een echte olijfcultuur.
Olijfbomen kunnen uitzonderlijk oud worden. In het Middellandse Zeegebied staan nog altijd monumentale bomen die al vele eeuwen deel uitmaken van hetzelfde landschap. Exacte leeftijden zijn vaak moeilijk vast te stellen, omdat oude stammen hol kunnen worden en jaarringen daardoor ontbreken.
Dat maakt de olijfboom bijzonder: een boom die eeuwenlang dezelfde helling kan bewonen en toch ieder seizoen opnieuw bloesem en olijven kan voortbrengen. De landbouwgeschiedenis wordt hier letterlijk levend gehouden.
Naarmate beschavingen handel dreven en kolonies stichtten, verspreidde ook de olijfteelt zich. Via de Levant, Griekse wereld en Fenicische handelsroutes werd de olijf steeds belangrijker in het centrale en westelijke Middellandse Zeegebied.
In de oude Griekse wereld was olijfolie veel meer dan alleen voedsel. De olie werd gebruikt bij lichaamsverzorging, religieuze rituelen en sport. Atleten smeerden hun lichaam met olie in voordat zij deelnamen aan wedstrijden en trainingen.
In de Griekse mythologie werd de olijfboom nauw verbonden met Athena. Volgens de overlevering schonk zij de olijfboom aan Athene, waarmee de boom een symbool werd van wijsheid, voorspoed en beschaving.
De Romeinen brachten olijfolieproductie en handel naar een ongekende schaal. Olijfolie werd gebruikt als voedingsmiddel, maar ook voor verlichting, lichaamsverzorging en allerlei huishoudelijke toepassingen.
Vooral Hispania Baetica – ongeveer het huidige Andalusië – werd een belangrijke leverancier. Grote hoeveelheden olie werden in amforen naar Rome en andere delen van het rijk verscheept.
Een indrukwekkend overblijfsel daarvan is Monte Testaccio in Rome: een enorme kunstmatige heuvel die grotendeels bestaat uit scherven van Romeinse olie-amforen.
De olijfboom en olijfolie spelen een opvallende rol in de religieuze tradities van het Middellandse Zeegebied en het Midden-Oosten. De boom werd verbonden met vrede, zegen, licht en vruchtbaarheid.
Door mythologie, religie en eeuwenlange culturele traditie groeide de olijftak uit tot een internationaal herkenbaar symbool van vrede. Zelfs vandaag wordt het beeld nog gebruikt door organisaties, overheden en kunstenaars.
Rijken verdwenen, grenzen veranderden en kooktechnieken ontwikkelden zich. Toch bleef olijfolie in grote delen van Spanje, Italië, Griekenland en andere mediterrane landen een vast onderdeel van het dagelijkse eten.
Het bijzondere is dat veel moderne gerechten daardoor rechtstreeks verbonden zijn met eeuwenoude eettradities: brood met olie, peulvruchten, groenten, vis, kruiden en granen.
De olijf is oud, maar hoogwaardige Extra Vierge is tegenwoordig juist sterk afhankelijk van moderne kennis. Temperatuurbeheersing, snelle verwerking, hygiëne, centrifugatie en opslag onder beschermde omstandigheden maken het mogelijk om aroma en versheid veel beter te behouden.
De traditie bleef dus bestaan, maar de techniek waarmee de beste producenten vandaag werken is radicaal verbeterd.
Wanneer wij producenten bezoeken, zien we vaak moderne installaties naast oude bomen, familielandgoederen en landschappen waar al generaties lang olijven groeien.
Dat is misschien wel het mooiste aan olijfolie: oude landbouwtraditie en moderne gastronomie bestaan in dezelfde fles.
Groen of zwart, vroeg of laat geoogst, tafelolijf of olie-olijf: in ons uitgebreide verhaal leggen we uit hoe bijzonder deze kleine vrucht werkelijk is.
Van prehistorische nederzettingen aan de oostelijke Middellandse Zee tot Griekse sportvelden, Romeinse handelsroutes en moderne olijfmolens: de olijf heeft vrijwel de gehele mediterrane geschiedenis meegemaakt.
Wie vandaag een goede Picual, Koroneiki, Coratina of Hojiblanca proeft, proeft daarom niet alleen een olijfsoort. U proeft ook een cultuur die duizenden jaren lang van generatie op generatie is doorgegeven.
De mooiste manier om het verhaal voort te zetten is proeven. Deze drie oliën komen uit regio's waar de olijf al eeuwenlang onderdeel uitmaakt van landschap, keuken en cultuur.
Lees verder over kwaliteit, olijfsoorten, productie, polyfenolen, bewaren, koken en de bijzondere verhalen achter goede olijfolie.
← Naar De Olijfolie Academie
