Lampenolie, Orujo, Sansa en Pomace – Alles wat je moet weten over de laagste kwaliteit olijfolie

Lampenolie: van brandstof voor olielampen naar de basis van de goedkoopste "olijfolie"

Wanneer mensen spreken over de slechtste kwaliteit olijfolie, valt al snel de term lampenolie. Het klinkt bijna ongelooflijk, maar deze naam is niet overdreven. Eeuwenlang werd deze olie namelijk helemaal niet gebruikt om mee te koken. Ze diende als brandstof voor olielampen. Dat is ook precies waar de officiële benaming lampante olijfolie vandaan komt. Het Italiaanse woord lampante betekent letterlijk: geschikt voor lampen.

Het is een fascinerend stukje geschiedenis. In de tijd vóór elektriciteit verlichtten miljoenen huishoudens hun huizen met olielampen. De olie hoefde niet lekker te smaken, hoefde niet fruitig te ruiken en hoefde al helemaal niet gezond te zijn. Ze moest simpelweg branden.

Wat is lampante olijfolie eigenlijk?

Lampenolie is een vierge olijfolie die niet geschikt is voor menselijke consumptie.Dat betekent niet dat er motorolie of andere stoffen aan zijn toegevoegd. Het is nog steeds olie afkomstig uit olijven. Alleen is de kwaliteit zó slecht dat de olie niet als eetbare olijfolie mag worden verkocht. Daar zijn verschillende oorzaken voor:

• olijven die te laat zijn geoogst;
• olijven die al begonnen zijn te rotten;
• beschadigde of beschimmelde vruchten;
• lange wachttijden tussen oogst en persing;
• slechte opslag;
• oxidatie door warmte of zuurstof.

Het resultaat is een olie met duidelijke smaakafwijkingen. Professionele olijfolieproevers herkennen defecten zoals:

• ranzigheid;
• muffe tonen;
• wijn- of azijnachtige geuren;
• modderige smaken;
• schimmelaroma's.

Daarnaast voldoet lampante olijfolie ook chemisch niet aan de eisen voor consumptie.

Lampante olijfolie is níét hetzelfde als Pomace-, Orujo- of Sansa-olie

Een veelgemaakte fout is dat lampante olijfolie en pomace-olie (ook wel orujo of sansa genoemd) als hetzelfde worden beschouwd. Dat is niet juist. Hoewel beide tot de laagste kwaliteitscategorieën binnen de olijfoliewereld behoren, verschillen ze fundamenteel in herkomst en productie.

Lampante olijfolie wordt rechtstreeks uit olijven geperst. De olie is echter van zo'n lage kwaliteit – door bijvoorbeeld rotte of beschadigde olijven, slechte opslag of een te late verwerking – dat zij niet geschikt is voor directe consumptie. Vroeger werd deze olie daarom gebruikt als brandstof voor olielampen, waaraan zij haar naam lampante ("voor lampen") dankt.

Pomace-olie, Orujo (Spaans) en Sansa (Italiaans) zijn iets heel anders. Deze olie komt niet uit de eerste persing van olijven, maar uit de olijfperskoek: het restproduct dat overblijft nadat extra vierge of vierge olijfolie al is gewonnen. In deze perskoek zit nog een kleine hoeveelheid olie. Die wordt met behulp van oplosmiddelen en raffinage teruggewonnen. Daarna wordt meestal een kleine hoeveelheid vierge olijfolie toegevoegd om het product enige smaak en kleur te geven.

Kort samengevat:

• Lampante olijfolie = slechte, niet-eetbare olijfolie die rechtstreeks uit olijven is geperst.
• Pomace / Orujo / Sansa = geraffineerde olie die wordt gewonnen uit de perskoek, het restproduct van de olijven.

Het is dus onjuist om pomace-olie "lampenolie" te noemen. Historisch werd lampante olijfolie inderdaad als brandstof voor olielampen gebruikt, terwijl pomace-olie een industrieel vervaardigd product is dat tegenwoordig vooral als goedkope consumptieolie wordt verkocht.

Van afval naar olie: wat zijn Orujo, Sansa en Pomace?

Na het persen van olijven blijft er een dikke massa over. Deze bestaat uit:

• pitten;
• schillen;
• vruchtvlees;
• vezels;
• een kleine hoeveelheid achtergebleven olie.

Dit restproduct heet in verschillende landen anders.

• Orujo (Spaans)
• Sansa (Italiaans)
• Pomace (Engels)

Ze betekenen allemaal precies hetzelfde: olijfperskoek. Veel mensen denken dat hier geen olie meer in zit. Dat klopt niet. Zelfs de modernste olijfoliemolens laten nog ongeveer 2 tot 8 procent olie achter in deze perskoek. Voor producenten vertegenwoordigt dat nog altijd een aanzienlijke economische waarde.

Hoe wordt pomace-olie gemaakt?

Hier houdt de wereld van echte extra vierge olijfolie op. Waar extra vierge uitsluitend mechanisch wordt gewonnen, gebeurt dat bij pomace heel anders. De perskoek wordt verzameld en naar gespecialiseerde fabrieken gebracht. Daar wordt de resterende olie eruit gehaald met behulp van:

• oplosmiddelen (meestal hexaan);
• hoge temperaturen;
• industriële raffinage.

Na het verwijderen van geur-, kleur- en smaakstoffen blijft een vrijwel neutrale geraffineerde olie over. Omdat deze olie nauwelijks smaak heeft, wordt er vaak een kleine hoeveelheid gewone vierge olijfolie aan toegevoegd. Pas daarna mag het product verkocht worden als:

• Olive Pomace Oil
• Olio di Sansa di Oliva
• Aceite de Orujo de Oliva

Belangrijk om te weten: dit is géén extra vierge olijfolie.

Waarom heet het geen extra vierge?

Dat heeft alles te maken met de productiemethode. Volgens de Europese regelgeving mag extra vierge olijfolie uitsluitend mechanisch worden verkregen, zonder chemische behandeling. Pomace-olie wordt juist gemaakt met chemische extractie en raffinage. Het product mag daarom nooit als extra vierge of vierge worden verkocht.

Waarom bestaat deze olie eigenlijk?

Een olijf is kostbaar. Producenten proberen daarom vrijwel alles uit de vrucht te benutten. Vanuit duurzaamheid is dat logisch. De perskoek krijgt verschillende toepassingen.

• winning van pomace-olie;
• biomassa voor energiecentrales;
• brandstof voor olijfoliemolens;
• compost;
• grondstof voor cosmetica;
• veevoer (na verdere verwerking).

Niets gaat verloren.

Wat vinden olijfolieproducenten hiervan?

Hier lopen de meningen uiteen. Producenten van extra vierge topkwaliteit zien pomace-olie meestal niet als olijfolie in de gastronomische betekenis van het woord. Voor hen draait olijfolie om:

• versheid;
• fruitigheid;
• aroma;
• terroir;
• vakmanschap.

Pomace-olie bezit vrijwel geen karakter meer. Aan de andere kant beschouwen industriële producenten het als een logisch onderdeel van de circulaire economie. Waarom iets weggooien als je het nog kunt benutten? Beide standpunten zijn begrijpelijk. Het zijn simpelweg totaal verschillende producten.

Waarom wordt pomace-olie zoveel verkocht?

Dat heeft één belangrijke reden: de prijs. Pomace-olie is vaak aanzienlijk goedkoper dan extra vierge olijfolie. Voor grootverbruikers kan dat een doorslaggevende factor zijn.

Denk aan:

• frituurbedrijven;
• grootkeukens;
• sommige restaurants;
• voedselindustrie.

Ook consumenten kiezen er soms voor, simpelweg omdat op het etiket het woord olijfolie staat. Niet iedereen kent het verschil tussen:

• Extra Vierge Olijfolie;
• Vierge Olijfolie;
• Geraffineerde Olijfolie;
• Olive Pomace Oil.

Daar ontstaat regelmatig verwarring.

Is pomace-olie ongezond?

Nee. Pomace-olie is wettelijk veilig voor consumptie. Na raffinage worden oplosmiddelen verwijderd en gelden er strenge wettelijke normen voordat de olie verkocht mag worden. Toch is er een groot verschil met hoogwaardige extra vierge olijfolie. Tijdens raffinage gaan veel natuurlijke stoffen grotendeels verloren, waaronder een aanzienlijk deel van de aromatische verbindingen en antioxidanten die extra vierge olijfolie zo bijzonder maken. Het is dus ook niet gezond. Wie kiest voor smaak, geur, versheid en de natuurlijke rijkdom van olijven, komt daarom vrijwel altijd uit bij extra vierge olijfolie.

De conclusie

Lampenolie, Orujo, Sansa en Pomace vertellen eigenlijk het complete verhaal van de olijf. Van een olie die ooit huizen verlichtte tot een modern restproduct dat volledig wordt benut. Er is niets mis met het gebruik van pomace-olie wanneer je precies weet wat je koopt. Maar wie de echte smaak van olijven wil ervaren, kiest voor extra vierge olijfolie: uitsluitend mechanisch gewonnen, zonder raffinage, boordevol aroma's, natuurlijke antioxidanten en het unieke karakter van de oogst. Dat is niet alleen een ander product. Het is een compleet andere wereld.

Veelgestelde vragen over Lampante, Pomace, Orujo en Sansa

Wat is lampante olijfolie?

Lampante olijfolie is een vierge olijfolie van zodanig lage kwaliteit dat zij niet geschikt is voor menselijke consumptie. De olie wordt rechtstreeks uit olijven gewonnen, maar bevat ernstige smaak- en geurafwijkingen en voldoet niet aan de wettelijke eisen voor eetbare olijfolie.

Waarom heet lampante olijfolie 'lampenolie'?

De naam komt van het Italiaanse woord lampante, wat letterlijk "geschikt voor lampen" betekent. Vroeger werd deze olie gebruikt als brandstof voor olielampen, omdat de kwaliteit onvoldoende was om te eten.

Is lampante olijfolie hetzelfde als Pomace-, Orujo- of Sansa-olie?

Nee. Lampante olijfolie wordt rechtstreeks uit olijven geperst, maar is van onvoldoende kwaliteit voor consumptie. Pomace-, Orujo- en Sansa-olie worden juist gewonnen uit de olijfperskoek die overblijft nadat de eerste olijfolie al is geperst.

Wat betekenen de namen Pomace, Orujo en Sansa?

Het zijn verschillende benamingen voor hetzelfde product:

• Pomace is de Engelse naam.
• Orujo is de Spaanse naam.
• Sansa is de Italiaanse naam.

Alle drie verwijzen naar de olijfperskoek waaruit de resterende olie industrieel wordt teruggewonnen.

Hoe wordt pomace-olie gemaakt?

Pomace-olie wordt gewonnen uit de olijfperskoek met behulp van oplosmiddelen, hoge temperaturen en raffinage. Daarna wordt meestal een kleine hoeveelheid vierge olijfolie toegevoegd voordat het product wordt verkocht.

Waarom mag Pomace Oil geen extra vierge olijfolie heten?

Extra vierge olijfolie mag uitsluitend mechanisch worden gewonnen, zonder chemische behandeling. Pomace-olie wordt geproduceerd met chemische extractie en raffinage en voldoet daarom niet aan de wettelijke definitie van extra vierge of vierge olijfolie.

Is Olive Pomace Oil veilig om te gebruiken?

Ja. Olive Pomace Oil voldoet aan de Europese voedselveiligheidsnormen en is veilig voor consumptie. Tijdens het raffinageproces worden oplosmiddelen verwijderd en gelden strenge wettelijke controles.

Is pomace-olie net zo gezond als extra vierge olijfolie?

Nee. Hoewel pomace-olie veilige vetzuren bevat, gaan tijdens de raffinage veel natuurlijke antioxidanten, polyfenolen, vitaminen en aroma's verloren. Extra vierge olijfolie bevat deze waardevolle natuurlijke stoffen nog wel.

Waarom is Pomace Oil veel goedkoper?

Pomace-olie wordt gemaakt uit een restproduct van de olijfverwerking en kan op grote schaal industrieel worden geproduceerd. Daardoor ligt de prijs aanzienlijk lager dan die van hoogwaardige extra vierge olijfolie.

Waar wordt pomace-olie vooral voor gebruikt?

Pomace-olie wordt veel gebruikt door frituurbedrijven, grootkeukens, de voedingsindustrie en consumenten die vooral op prijs letten. Door de neutrale smaak is zij minder geschikt voor gerechten waarbij de smaak van olijfolie centraal staat.

Wordt de olijfperskoek alleen gebruikt voor pomace-olie?

Nee. De perskoek wordt volledig benut. Naast pomace-olie wordt deze onder andere gebruikt voor biomassa, compost, cosmetica, veevoer en als brandstof voor olijfoliemolens.

Hoe herken ik of ik extra vierge olijfolie of pomace-olie koop?

Lees altijd de productnaam op het etiket. Staat er Extra Vierge Olijfolie of Extra Virgin Olive Oil, dan gaat het om mechanisch gewonnen olijfolie van de hoogste kwaliteit. Staat er Olive Pomace Oil, Aceite de Orujo de Oliva of Olio di Sansa di Oliva, dan koop je geraffineerde olie uit olijfperskoek.

Waarom kiezen topchefs vrijwel altijd voor extra vierge olijfolie?

Extra vierge olijfolie biedt een rijke smaak, een fruitig aroma en bevat van nature veel antioxidanten en polyfenolen. Pomace-olie mist deze eigenschappen grotendeels door het raffinageproces en wordt daarom zelden gebruikt in de gastronomische keuken.